خود به يادگار نهاد كه در آسمان فقاهت ، هماره خوش خواهد درخشيد . اينك ، در آستانهء صدمين سال وفات آن بزرگمرد فخرآفرين ، برآنيم تا اندكى از علم ، آگاهى ، تعهد ، مسئوليت و مجاهدات وى را بازگوييم و شرحى از خدمات و آثارش را به دوستداران علم و فقاهت تقديم داريم . ولادت آيت اللّه آشتيانى در حدود سال 1248 ه . ق ، « 1 » در آشتيان ديده به جهان گشود . سه ساله بود كه تندباد اجل گرد يتيمى برسرش نشاند و پدر را از كفش ربود . « 2 » اندكى پس از آنكه به سن تمييز رسيد ، مادرش براى او آموزگار قرآن و معلم خواندن و نوشتن آورد و قرآن ، حساب و سواد فارسى را فراگرفت . در اين مدت ، معلمان او با يكديگر مباحثهء علم نحو مىنمودند و او با مشاهدهء اين منظره ، به تحصيل علوم دينى علاقهء فراوان پيدا كرد و در سن 13 سالگى به دارالعلم بروجرد رفت . تحصيلات وى ، حدود سال 1261 ه . ق به سوى بروجرد حركت كرد . در آن زمان ، حوزهء اين شهر به دليل عنايت و رياست علّامهء فقيه ملا اسد اللّه بروجردى ، به يكى از بزرگترين حوزه‌هاى علمى ايران مبدل شده بود . وى در آنجا به مدت چهار سال ماند و علوم ادبى و بلاغى را به خوبى فراگرفت و در تدريس آنها شهرتى فراوان كسب كرد . او با سن اندكش به تدريس مطول پرداخت و - گروهى كه در ميان ايشان مردان ميان سال و پير بودند - شاگردش بودند . « 3 » از اساتيدش در آنجا مرحوم علامه سيد

--> ( 1 ) . تهرانى ، نقباء البشر ، ج 1 ، ص 389 ؛ امين ، اعيان الشيعء ، ج 5 ، ص 37 . ( 2 ) . امين ، اعيان الشيعة ، ج 5 ، ص 37 . ( 3 ) . همان .